گرده، یک ماده معلق در هواست که از علف، گیاهان گلدار و درختان ایجاد میشود. هر ساله میلیون ها نفر به تب یونجه مبتلا میشوند، نامی که به رینیت آلرژیک ناشی از گرده گل داده میشود. هنگامی که فردی تب یونجه دارد، سیستم ایمنی بدن او گرده گل را به عنوان یک تهدید شناسایی میکند و سیگنال هایی را منتشر میکند که منجر به احتقان، خارش چشم، آبریزش بینی و عطسه و همچنین مشکلاتی مانند: فشار سینوسی و ورم ملتحمه آلرژیک (خارش، آبریزش و قرمزی چشم) میشود.
«کارا وادا»، متخصص ایمنی شناسی در آلرژی از دانشگاه اوهایو در «کانورسیشن» درباره راهکارهای مقابله با آلرژی توصیه هایی دارد اما ابتدا به قدمت تاریخی این مشکل بشر امروز اشاره میکند. به نوشته او، فسیل گرده ها از دوران قبل دایناسورها و هم زمان با نئاندرتال ها هم پیدا شده و علائم و درمان های مشکلات سینوسی و آسم در طول تاریخ و در سراسر جهان ثبت شده است.
برای مثال، چینی ها ۵۰۰۰ سال پیش برای رفع احتقان بینی و کاهش تولید مخاط ناشی از «تب گیاهی» که در فصل پاییز رخ میداد، از گیاه «دم اسب صحرایی» استفاده می کردند. در مصر، «پاپیروس ایبرس» که حدود سال ۱۶۵۰ قبل از میلاد نوشته شده است، بیش از ۲۰ درمان برای سرفه یا مشکل تنفسی توصیه کرده است؛ از جمله عسل و خرما.
علاوه بر تب گیاهی توصیف شده در چین، اولین شرح مکتوب علائم تنفسی فصلی اثر زکریای رازی، دانشمند ایرانی در حدود سال ۹۰۰ پس از میلاد است. او گرفتگی و آبریزش بینی در فصل رویش گل های رز را «تب گل سرخ» نامیده است.
از آنجا که پیشرفت علمی در قرون وسطی به دلیل طاعون تا حد زیادی متوقف شد، شرح بعدی درباره آلرژی های فصلی را دکتر «جان بوستوک» ۹۰۰ سال بعد، یعنی در سال ۱۸۱۹ منتشر کرد اما به دلایل آن اشاره ای نکرد.
او که خود از کودکی به التهاب آلرژیک مخاط بینی مبتلا بود، با وجود این که جامعه پزشکی در ابتدا به تحقیقات او توجه مثبتی نشان نداد، به مطالعه و تحقیق درباره این شرایط ادامه داد. در ۹ سالی که بین انتشار نتایج مطالعه اول و دوم او گذشت، بوستوک تنها توانست ۲۸ مورد دیگر با علائم حساسیت فصلی مشابه خودش پیدا کند که از شیوع کم تر آلرژی در آن زمان خبر میدهد.
تغییرات اجتماعی ناشی از انقلاب صنعتی از جمله افزایش آلودگی هوا، سپری کردن زمان کم تر در فضای باز، افزایش میزان گرده ها و بهبود بهداشت احتمالا به افزایش شیوع آلرژی کمک کرد و کاهش تماس با باکتری ها و عفونت های خاص به افزایش بیماری های آلرژیک و خود ایمنی منجر شد.
از آن جا که در آن زمان تصور میشد منشا آلرژی فصلی بوی یونجه تازه است، برای توصیف آن اصطلاح «تب یونجه» ابداع شد اما بوستوک با استناد به تجربه شخصی خود، بوی علف ها را عامل اصلی نمی دانست و به این نتیجه رسیده بود که علائم مزمن و مکرر او به دلیل گرمای تابستان و تغییرات آب و هوایی است.
پس از آن، پزشکی به اسم «چارلز بلکلی» بود که به کمک مطالعات روش مند و آزمایش هایش، گرده ها را به عنوان عامل اصلی علائم آلرژی شناسایی کرد. او گرده گیاهان را جمع آوری، شناسایی و تعریف کرد و سپس با قرار دادن آن ها در چشم های خود یا پوست خراشداده اش، خواص حساسیت زایی آن ها را آزمایش کرد تا ببیند کدام باعث قرمزی و خارش می شوند.
دو پزشک دیگر به نام های «لئونارد نون» و «جان فریمن» هم در اوایل دهه ۱۹۰۰ با الهام از کشف های مرتبط با واکسیناسیون، «ایمونوتراپی آلرژی» یا تزریق دزهایی از عصاره گرده گیاهان به بیماران مبتلا به آلرژی را ابداع کردند.
آنتیهیستامین ها اولین بار در دهه ۱۹۴۰ به بازار آمدند، اما بسیار خوابآور بودند. فرمولاسیون هایی با عوارض جانبی کمتر از دهه ۱۹۸۰ به بعد تولید شدند.
دانشمندان میگویند آلرژی های فصلی تشدید شدهاند و در کنار ابتلای گستردهتر به بیماری های عفونی، از اولین موج آثار پیش بینیشده تغییرات اقلیمی بر سلامتی به شمار میروند که هشدارهای جهانی بر آن تاکید میکنند.
تحقیقات اخیر نشان میدهد که با گرم شدن آب و هوا، مناطق رشد و نمو گیاهان در ایالات متحده در حال تغییر هستند و این به گیاهان و درختان امکان میدهد محدوده رشدشان را گسترش دهند. از طرفی افزایش دما موجب میشود گیاهان و درختان زودتر و به مدت طولانی تری شکوفا باشند و فصل گرده افشانی را طولانی تر کنند.
افزایش بارندگی هم به این معنی است که درختان، موقع شکوفه دادن گرده بیش تری در هوا آزاد میکنند. رعد و برق های بیش تر نیز باعث ترکیدن دانه های گرده میشوند که تحریک بیش تر و بدتر شدن علائم را به دنبال دارد. شواهدی هم وجود دارد که نشان می دهد افزایش دیاکسید کربن در جو، گرده ها را نیز قوی تر میکند.
راه های مقابله با آلرژی
اگرچه وجود حساسیت و آلرژی و آسم آلرژیک در تمدن های باستان هم شناخته شده بود، شیوع آن ها در قرن اخیر افزایش شدیدی یافته و در حال حاضر ۱۰ تا ۳۰ درصد جمعیت جهان را با این مشکل مواجه کرده است. به ویژه این که با تغییرات اقلیمی و افزایش دمای زمین و همچنین افزایش سطح دیاکسید کربن، فصل گرده افشانی گیاهان طولانی تر هم شده است و کارشناسان هشدار میدهند که در سال های آینده از این هم بیش تر خواهد شد.
به گفته متخصصان، برای کنترل آلرژی باید موارد آلرژی زا را شناسایی کرد و با به حداقل رساندن مواجهه با آن ها به روش پیشگیرانه با آلرژی مقابله کرد. برای مثال، میتوان با بسته نگهداشتن پنجره ها، دوش گرفتن و تعویض لباس ها، میزان قرار گرفتن در معرض گرده ها را کاهش داد.
راهکار دیگر این است که قبل از اینکه علائم، مهارناپذیر و حاد شوند، مصرف دارو را شروع کنید. آنتیهیستامین هایی که اثربخشی درازمدت و خواب آوری کم تری دارند برای خارش و عطسه مناسبند. برای رفع گرفتگی بینی هم استفاده از اسپری های بینی ضدآلرژی (کورتیکواستروئیدی) توصیه می شود./
