برای مدیران کشور و استانها، روابط عمومی ها و رسانه ها؛

وقتی در بیان دستاوردها عاجزیم

بر اساس شواهد میدانی و مستندات می توان ادعا کرد، رسانه های داخلی اعم از صدا و سیما، خبرگزاری ها، مطبوعات، فضای مجازی " سایت ها و پایگاه های خبری"، به خصوص روابط عمومی ها و مراکز اطلاع رسانی پایتخت و استانهای سراسر کشور در چهار دهه اخیر به ویژه طی دو سال گذشته نسبت به بیان دستاوردهای نظام بسیار ضعیف عمل کرده اند.

اطلاع رسانی دقیق، صحیح، شفاف و اقناع گر افکار عمومی – علم و هنر است. متاسفانه در همین سالهای مورد نظر رسانه های بیگانه با بهره مندی از همین فضای غیر فعال یا کم تحرک داخلی رسانه ای در بسیاری زمینه ها در تخریب و سیاه نمایی ها علیه دولت و نظام موفق عمل کرده اند.

در این راستا آماده مناظره منطقی و موثر برای افکار عمومی جامعه با هر فرد مدعی از اقشار و طبقات اجتماعی و رسانه ای کشور هستیم به ویژه آنکه ضعف شدید عملکردی، عدم هماهنگی، همپوشانی و تمرکز در بیان درست و دقیق دستاوردهای نظام را می توان به شفافیت از کلام رهبر معظم  انقلاب و بسیاری از مسئولان دولتی، نهادها و فرماندهان نظامی و انتظامی در تمام این سالها شنید.

مقصود این نیست که رسانه های کشور در ابعاد گوناگون هیچ اقدام عملی و موثری انجام نداده اند، بلکه سخن این است که همه رسانه ها از نظر شیوه ی عملکردی، سیاست ها، اطلاع رسانی علمی، جهاد تبیین، شفافیت به زبان هنر و جذابیت ها و به خصوص در بحث آموزش نیروها و تربیت نیروهای کارآمد و زبده “کارنامه قابل قبولی ندارند.

بررسی های میدانی و مشاهدات همگام  با تجریبات ۴۲ ساله نویسنده  نشانگر آن است که این نقیصه بسیار بزرگ از سوی دیگر، متاسفانه ریشه در عدم آگاهی بسیاری از مدیران کشور “در تهران و استان ها”، کم اهمیت جلوه دادن مساله  مهم اطلاع رسانی علمی، به کارگیری افرادی فاقد تخصصی، اغلب  فامیلی، سفارشی و بعضا نا آگاه در حوزه رسانه وبه ویژه  در روابط عمومی ها”، نداشتن اراده برای تحقق این امر مهم و در بسیاری موارد بی تفاوتی و سهل انگاری ها دارد.

در این کش و قوس ها، متاسفانه بسیاری از رسانه ها برای حفظ منافع حزبی و و جناحی و منفعت سازمانی با انتقادها “به معنای انتشار نکات منفی فاقد سند” و سیاه نمایی ها و به موازات آنها، روابط عمومی ها در بی تفاوت و عدم احساس مسئولیت فوق العاده منفی عمل کرده اند.

به راستی نقش رسانه ها و روابط عمومی در این حوزه چیست ؟.

حیرت انگیز تر آنکه در تمام ۴۴ سال گذشته از سوی بسیاری از مدیران متاسفانه هیچ گونه برنامه ریزی درستی در این عرصه مشاهده نشده و همان روند نادرست ادامه دارد و گاهی با وجود جذب نیروهای تحصیل کرده در عرصه رسانه به دلیل ضعف مدیران رسانه و اجرایی رسانه و روابط عمومی ها ضعیف تر و بدتر از  گذشته عمل می کنند که باید در این راستا حرکتی، اقدامی و نهضتی صورت گیرد!

براساس بررسی های انجام شده محیطی در تهران، گیلان و چند استان دیگر حاکی است تعداد قابل توجهی از بخش های دولتی، اقتصادی خصولتی و خصوصی، اجتماعی و فرهنگی در پایتخت و استان ها متاسفانه واحد مستقلی به نام روابط عمومی ندارند و یا حداکثر از این حوزه فقط یک اسم یا یک اتاقک در بسته و گاهی به اصطلاح دوستان رسانه های زیر پله ای به این بخش اختصاص داده شده است.!؟

شورای عالی اطلاع رسانی باید در این باره چاره اندیشی کرده و بازرسانی را مامور اجرای درست و دقیق حوزه اطلاع رسانی کند. به عنوان  نمونه در استان گیلان در بخش صنعت “صنعت، معدن و تجارت” و حوزه های وابسته، در بخش های مهم کشاورزی، بعضی دانشگاه ها، در بخش تعاونی ها به صورت کلی و در شهرداری های شهرستان های استان به غیر از رشت و لاهیجان و در تمام فرمانداری ها طی یک دهه اخیر به روابط عمومی ها هیچ گونه توجهی نشده و حتی اگر مانند بخش سازمان صمت نیرو و امکاناتی در اختیار داشته باشند، عملکردهایشان بسیار خاموش، بی انگیزه، ضعیف و ناتوان بوده است.

در یک سازمان دولتی و یک شهرداری و یک شعبه مرکزی بانک در رشت و مرکز شهرستان ها مشاهده  شده که مدیر روابط عمومی متاسفانه حتی اتاق مستقلی برای انجام وظایف محوله و زمینه سازی ارتباط میان سازمان و افکار عمومی “پل ارتباطی!”، هم ندارد و به عنون مثال فرد مسئول روابط عمومی فاقد دانش رسانه و اطلاع رسانی در میان کارکنان بخش مالی یا فنی یک میز در اختیار دارد که در عرصه عملکردی هیچ دستاوردی ندارد.

مشخص هم نیست که چرا مدیر مستقیم آن سازمان مثلا شهردار، اداره کل، نهاد و ارگان “مدیر کل یا رئیس سازمان”، چرا نسبت به این امر بی تفاوت است.!؟

باید اعتراف کرد، به علت همین نارسایی کاه و کارهای باری به هر جهت و عدم احساس مسئولیت، میزان فعالیت های مدیران “مدیر کل و معاونان”، با آنچه  منتشر می شود هیچ هماهنگی و تناسبی ندارد و اغلب اخبار فرمایشی و نمایشی و آمار سازی به خورد افکار عمومی داده می شود که اعتماد عمومی را نابود می سازد. تردیدی هم نیست که وقتی یک روابط عمومی یا رسانه ای نمی تواند یک خبر درست و علمی تهیه و تولید و منتشر کند، نباید از آنها انتظار تولید محتوا، گزارش نویسی، مقاله و یادداشت، تولید فیلم کوتاه، پادکست، صوت، موشن و امثال آن ها را داشت.

بی تعارف از دیدگاه نویسنده بسیاری از روابط عمومی های سازمان ها به کلی در خواب ناز هستند و از جهاد تبیین و تنویر افکار عمومی و بیان دستاوردهای نظام دانشی ندارند یا به زبان ساده تر انگیزه و توانی برای انجام چنین رسالت بزرگی را ندارند.!.؟!

در این باره نیز هر یک از سازمان ها و مجموعه ها مدعی است – اعلام می شود، آماده مناظره و برگزاری تربیون آزاد و قضاوت افکار عمومی هستیم.

تکرار مکرر آنکه متاسفانه، مدیران کل و روسای سازمان ها به این جایگاه آگاهی لازم را ندارند (و صد افسوس حاضر به آموزش هم نیستند و بسیاری هم در این خصوص مدعی اند) و عده ای از مدیران هر سال فقط در مناسبت هایی مانند روز خبرنگار یا عید نوروز یک پیام و کارت هدیه ای برای چند رسانه آماده می کنند.

به تبع مدیران قوای سه گانه در سراسر کشور و بخش های خصولتی، روابط عمومی ها به خصوص در سطح استان ها و شهرستان ها به طور کلی جایگاهی دقیق، درست و تعریف شده ای ندارند و تنها با پرداختن به اخبار سطحی و تشریفاتی غیر اثر گذار برای افکار عمومی و تحرک اندکی در مناسبت ها مانند روز ارتباطات، روز خبرنگار، دهه فجر و نظایر آن برخی مطالب را بازتاب می دهند!

نویسنده در یک سال اخیر به صورت میدانی در بازدید ها از روابط عمومی ها در چند استان از جمله در گیلان و از بخش های دولتی، سیستم بانکی، نهادهای انقلابی متوجه این مهم شد که همان یک نفری را هم که برای روابط عمومی در نظرگرفته اند، حداقل یک یا دو مسئولیت دیگر بر عهده اش گذاشته شده و این فرد به هیچ کدام از وظایف اشراف ندارد.

سند زنده این سخن، بررسی روزانه پرتال های اطلاع رسانی مراکز آموزشی، سازمان ها، نهادها و ادارات کل است.

بدون امکانات، نیروی مناسب و مورد نیاز، عدم فراگیری آموزش های مرتبط، عدم شناخت سازمان و وظایف محوله و نداشتن انگیزه و انرژی لازم به طور طبیعی روشن است که دستاوردهای مجموعه مرتبط به شیوه علمی و هنری امکان بیان ندارد و تجدید نظر در این عرصه یک واجب کفایی است.

متاسفانه وضعیت مراکز اطلاع رسانی وزارتخانه ها هم خیلی بهتر از روابط عمومی ها استان ها نیست و همه آنها از نداشتن چارت سازمانی، حقوق های پایین، نداشتن نیرو و امکانات و فضای مناسب فعالیت گله دارند..!

رسانه ها و بازتاب عملکردی آنها:

خروجی های بیشتر رسانه های داخلی نشانگر آن است که این رسانه ها به  شدت در طول سال و به خصوص در بحران های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ورزشی و سیاست خارجی و امور مربوط به حوزه دفاعی، امنیتی خیلی ضعیف و دفاعی عمل می کنند و در جریان سازی ها بدتر از بد نشان می دهند.!

در این راستا “هدایت، آموزش، روشنگری ها و جهاد تبیین”، وزارت ارشاد اسلامی و ادارات کل ارشاد در استان ها و اداره های شهرستانی نقش و رسالت پر رنگی دارند و بی شک باید با اقتدار به صورت تهاجمی و منطقی و البته عملی بدون شعار با عقلانیت و برنامه ریزی های اصولی عمل کنند.

واقعیت این است که بیان دستاوردهای کشور یک وظیفه، رسالتی فاخر، اراده ی ملی، میهنی و شرعی و فوق العاده مهم است و به یقین باید برای انجام آن ابتدا روابط عمومی های سازمان ها، ارگان ها، نهادهای انقلاب، شرکت ها و موسسه های وابسته و غیر وابسته را با نیروهای متبحر، دانش آموخته مرتبط و کارآمد، تامین اعتبار لازم به همراه توجیح و توجه مدیران و مسئولان کشوری و استانی و آموزش های مکرر با جدیت و مداومت تقویت کرد. (راهکار)

به عقیده نویسنده، رسانه های معتبر و شناخته شده ی کشور، روابط عمومی ها، سخنگویان قوای سه گانه و وزارتخانه ها، سازمان ها و نهادها، مطبوعات و خبرگزاری ها و پایگاه های اطلاع رسانی دارای مجوز با عدم اطلاع رسانی به هنگام، دقیق و صحیح  که بی شک به عمد نبوده، این رسالت برجسته را بدون بهانه و هراس از خود ساقط دانسته و گاهی آن را غیر ضروری یا تکراری می دانند، “یعنی در عمل اعلام می دارند که  بیان دستاوردها ضرورتی ندارد و به واقع زمین بازی را به رسانه های بدخواه و دشمن واگذار می کنند!

این معضل و کوتاهی همان دغدغه ی به حقی است که رهب رمعظم انقلاب نسبت به آن بارها واکنش و رهنمودهای ارزشمندی داشته اند، ولی عدم توجه به این دغدغه موجب سوء استفاده گسترده رسانه های بیگانه شده است.

در این باره قوانین کشور کاملا شفاف و روشنگر است در عین حال نیازمند اصلاحاتی است، ولی در بخش تامین بودجه و نیرو برای روابط عمومی ها در سطوح کشوری، استانی و شهرستان ها نیاز به اصلاحات جدی است و متاسفانه در شرایط خاص کشور و با وجود تحریم های ناجوانمردانه که تبعات ناخوشایندی را به مردم تحمیل کرده است، همه رسانه های دارای وجدان، شرافت، اعتقاد و ایرانی بودن شایسته است از اخبار و مطالب کم ارزش، شعاری، تکراری و کپی کردن به جد دوری کرده و تولید محتواها، خبرهای تحلیلی، نقدهای دلسوزانه و گزارش های مستند و موثر را بر پایه ارزش ها هدف قرار دهند.

در جهان پیشرفت علم و فن آوری های نوین، روابط عمومی ها و رسانه ها به واقع  رسالت و وظایف بسیار مهمی دارند و باید همه تمرکز خود را بر روی اطلاع رسانی عالمانه و هوشمندانه استوار کرده و نخستین گام در این راه معرفی خود و جایگاه معتبرشان در سازمان مبتوع شان است.

برای تبیین این مهم وارد جزییات و مصداق ها و نمونه ها نمی شویم چرا که در این باره بهترین تحلیل ها را رهبر معظم انقلاب اسلامی داشته اند و به یقین خواهند داشت، لکن سخن اینجاست وقتی ما و شما به عنوان مدیران کشور و رسانه ها بعلاوه روابط عمومی ها در هر شکل و قالبی به وظایف، رسالت، مسئولیت و نقش مان درست عمل نمی کنیم، دیگران سوء استفاده و سیاه نمایی می کنند!

کسی منکر برخی تخلفات مالی، اقتصادی، رانت و رشوه و دیگر انواع آن و ضعف توانایی عده ای از مدیران در تهران و مراکز استان ها نیست ولی کمتر رسانه ای در جهان پیدا می شود که برای حفظ منافع شخصی و گروهی علیه منافع ملی و مسائل درون خانواده ای خود سیاه نمایی کند و متاسفانه این عمل ناپسند در جامعه ما وجود دارد!

بسیاری از رسانه های مشهور کشور و استان ها هم برای حفظ منافع حزبی و سازمانی خود بدون دور اندیشی و آینده نگری آمادگی دارند تا قیصریه ای را به آتش بکشند و برای پشتیبانی از این منافع به هر اقدامی متوسل می شوند که نمونه های قابل انتشاری از آنها را هر روز در مطبوعات و فضای مجازی شاهد هستیم!

نظارت ها را باید تقویت کرد:

تکرار این نکته مهم الزام آور است که نظارت بر همه امور به خصوص آن بخش که با زندگی و معیشت مردم ارتباط دارد یک اصل مهم است و ما در این مقوله هم نیاز به تلاش بیشتری داریم و و هم آنکه شایسته است ضعف ها در این عرصه به سرعت جبران شود.

برای نمونه، در قانون از کجا آورده ای؟ تکلیف دستگاههای نظارتی و حتی اجرایی کاملا روشن است و باید به جای برخورد بعد از وقوع جرم به یقین نظارت را یک اصل پیش دستانه اجرایی کنند – آیا چنین اقدامی دشوارتر از برخورد بعد از ارتکاب جرم است؟

بدون شک در فضای رسانه ها با هر گونه اطلاع رسانی آزاد قانونی “مدیران کشور و استان ها باید پاسخ دقیق و منطقی ارایه کنند در حالی که در همه این سالها مدیران و همه افراد حقوقی و حقیقی با انتشار هر مطلبی با شتاب به دستگاه قضایی متوسل می شوند که این روش ضد مردم، آگاهی رسانی و مذموم است.

رسانه ها نیز باید طبق قوانین مصرح در کشور جایگاه خود و اصول علمی روزنامه نگاری را به درستی بشناسند و هر شنیده و مطلب فاقد سندی را منتشر نکنند. آنها وظیفه دارند براساس قانون عمل کرده و آبروی افراد چه مسئول یا غیر مسئول را نریزند که تعدادی به خاطر منافع گروهی و حزبی و جناحی و گاه فردی در تمام طول سال به خصوص در آستانه برگزاری هر انتخاباتی چنین عملکردی را در دستور کارشان قرار داشته و دارد و رسانه های بیگانه به شدت از این فضا سوء استفاده می کنند!

در حقیقت نقش رسانه ها در همین بخش ها و حوزه ها باید بسیار پر رنگ باشد به این ترتیب که موضوع طبق قانون به صورت رسمی بیان شود تا از یک طرف متخلفان حواس شان را جمع کنند و از سوی دیگر افکار عمومی به شفافیت و اعتماد به حاکمیت و دولت ها برسند.

مدیران و مسئولان هم به جای ارجاع مسائل به دستگاه قضایی برای سالم سازی فضای جامعه و روشنگری با قدرت پاسخ های لازم را ارایه کنند و در این باره به قوانین کامل تری نیاز است. (قابل توجه کمیسیون فرهنگی مجلس)

نقش روابط عمومی ها و ناظران در سازمان ها چیست؟

رهبر معظم انقلاب با تاکید بر اینکه بنده در این سی و چند سال از همه‌ دولت ها با گرایش‌ها و توان‌های مختلف حمایت کردم، عنوان می کنند: همه‌ دولت‌ها مستحق این کمک همه‌جانبه هستند وما به همه‌ دولت‌ها کمک کردیم، ولی در مورد این دولت “دولت سیزدهم” علاوه‌ بر کمک، بنده با نگاه به اقدام های این دو ساله، عملکردها و تلاش ها را تمجید هم می کنم.

ایشان به مناسبت هفته دولت سال ۱۴۰۲ در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت وزیران با تقدیر و تمجید از عملکرد خوب و قوی دولت در بعضی بخش‌ها از جمله «کارهای زیربنایی»، «رشد شاخص‌های کلان اقتصادی» و «سیاست خارجی»، گفتند: با وجود کارهای اساسی تحسین‌ برانگیز دولت، متأسفانه مسائل معیشتی مانند غبار مانع دیدن کارهای اساسی دولت است و لازم است تورم نامطلوب دو رقمی، هرچه ممکن است کاهش یابد و عدالت، کاهش فاصله طبقاتی، ثبات بازار، کاهش تورم، ثبات نرخ ارز ورشد تولید؛ به عنوان شاخص‌ های مهم در همه تصمیمات و اقدامات دولت از جمله در برنامه هفتم توسعه، مورد توجه کامل قرار داشته باشد.

رهبر انقلاب در این دیدار که در سالروز شهادت شهیدان رجایی و باهنر انجام شد، جلب رضای الهی و کار برای مردم را دو ویژگی اساسی این دو شهید بزرگوار برشمردند و بیان کردند: رجایی و باهنر با جهت‌گیری‌های الهی و انقلابی، کار برای مردم را هم باعث جلب رضای الهی می‌دانستند و این هدف اساسی بر همه فعالیت‌ها، انتصابات و کارکردهای آنان سایه‌افکن بود؛ بنابراین اسم رمز همه دولت‌های نظام اسلامی باید کسب رضای الهی و کار برای مردم باشد.

ایشان با اشاره به حمایت رهبری از همه دولت‌ها با گرایش‌ها و توانمندی‌های مختلف، کمک به قوه مجریه را وظیفه‌ای همگانی برشمردند و افزودند: عملکرد دو ساله این دولت، موجب تقدیر و تمجید است اما متأسفانه به علت نارسایی در زبان رسانه‌ای دولت، فعالیت‌های خوب آن، به اندازه لازم و شایسته به اذهان مردم منعکس نشده است

رهبر انقلاب در تشریح برخی کارهای قوی دولت در بخش اقتصاد به رشد شاخص‌های کلان از جمله رشد اقتصادی به خصوص در بخش صنعت، افزایش رشد سرمایه‌گذاری، کاهش رشد نقدینگی، کاهش بیکاری، کاهش ضریب جینی و افزایش صادرات اشاره کردند و افزودند: تقویت نظام مالیاتی، افزایش محصولات پتروشیمی و کارهای ارزنده در زمینه نفت و گاز و راه‌اندازی چند هزار کارگاه تعطیل یا نیمه ‌تعطیل از دیگر اقدامات قابل تقدیر دولت است که البته اثرگذاری افزایش شاخص‌های کلان اقتصادی و اقدامات زیربنایی در زندگی مردم، نیاز به گذشت زمان دارد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در علت‌یابی انعکاس ضعیف اقدامات خوب دولت در جامعه، دو نکته را بیان کردند:

اول؛ ضعف اطلاع‌رسانی هنرمندانه دولت و دوم؛ مشکلات معیشتی از جمله گرانی شدید برخی مواد غذایی و گرانی مستأصل‌کننده در بخش مسکن که باعث شده همچون غبار مانع دیدن کارهای اساسی دولت شود.

رهبر انقلاب کارهای دولت در بخش‌های مدیریتی را هم مهم دانستند و گفتند: حضور در بین مردم و مواجهه مستقیم و صمیمی و متواضعانه با آن‌ها، بسیار با ارزش است. ایشان افزودند: ما حق نداریم از جایگاه بالا و متکبرانه با مردم حرف بزنیم؛ زیرا ما اصلا کسی نیستیم و آنچه هست متعلق به مردم است و اگر مسئولیتی هم به ما داده شده، اولا مردم داده‌اند و ثانیا برای خدمت به مردم است.

رهبر انقلاب،‌ ساده‌زیستی،‌ مواضع انقلابی، روحیه جهادی و بکارگیری جوانان در رده‌های گوناگون مدیریتی را از دیگر کارهای تحسین برانگیز دولت خواندند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای فعالیت‌های دولت در بخش سیاست خارجی از جمله سیاست ارتباط با همسایگان را بسیار خوب خواندند و گفتند: باید با هیچ همسایه‌ای مناقشه‌ای نداشته باشیم و اگر مناقشه‌ای هم هست،‌ تبدیل به همکاری شود که گام‌هایی در این زمینه برداشته شده که باید ادامه یابد.

ایشان ارتباط با همه دولت‌هایی که مایل به ارتباط با ایران هستند (به جز استثنائاتی معدود) را از دیگر سیاست‌های درست دولت سیزدهم برشمردند و گفتند: عضویت در دو پیمان بین‌المللی نیز کار بسیار مهمی بود که نشان می‌دهد کشور در وضعی قرار دارد که مؤسسان پیمان‌های بین‌المللی راغب و گاهی مُصرّ به ارتباط با ایران هستند و بر اساس محاسبات خود و با توجه به واقعیات ایران، ارتباط با کشورمان را لازم می‌دانند.

ایشان با اشاره به ضرورت افزایش کمّی و کیفی کارهای خوب دولت در بخش فرهنگی، با اشاره به یک نکته مهم گفتند: فاصله بین واقعیت‌های کشور و عملکرد دولت و تلقّی مردم از واقعیت‌ها، خیلی زیاد است که باید با استفاده از کارشناسان خبره، این فاصله را کم کنید.

بخش سوم سخنان رهبر انقلاب در دیدار با رئیس جمهور و هیأت دولت به بیان تذکراتی مهم اختصاص داشت.

رهبر انقلاب بار دیگر اولویت اصلی کشور را اقتصاد و فرهنگ خواندنند و درباره شعار سال گفتند: مهار تورم هم با رشد تولید حاصل می‌شود بنابراین رشد تولید مهمترین کار است و باید در صدر توجهات باشد.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای حمایت از تولید و برداشتن موانع سر راه تولیدکنندگان را دو راهکار اساسی برای رشد تولید بیان کردند و افزودند: حمایت‌های قانونی، سهل شدن فعالیت‌های تولیدی، حمایت‌های مالی و تأمین منابع در حدی که وظیفه دولت است و حمایت فرهنگی یعنی ترغیب مردم به استفاده از محصولات داخلی مهمترین راههای رشد تولید است.

ایشان افزودند: البته باید مراقب بود که بر خلاف برخی دوره‌های گذشته، منابع ارزی و ریالی اختصاص داده شده به تولید سر از کارهای دیگر درنیاورد و برخی اشخاص “بازیگر با مسائل و اطلاعات اقتصادی” با استفاده از گریزگاه‌ها، سودهای کلان نامشروع به جیب نزنند.

رهبر انقلاب، پشتیبانی تجارت خارجی از تولید داخلی را از دیگر راههای مهم رشد تولید دانستند و گفتند: یک بخش تجارت خارجی به تنظیم بازار مربوط می‌شود اما در بخش دیگر باید کاری کرد که تفاهم‌ها و قراردادها با کشورها در نهایت، باعث صادرات تولیدات داخلی و واردات سرمایه یا کالاهای اساسی به کشور سرمایه‌ای شود.

ایشان تشخیص بموقع نیازهای کشور را هم کاملاً ضروری خواندند و گفتند: اگر نیاز کشور به یک کالا بموقع تشخیص داده نشود و نزدیک مرحله بحرانی به ناچار و دستپاچه شروع به واردات کنیم، طبعاً دچار مشکل می‌شویم.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای با ابراز خرسندی از خرید بیش از ۱۰ میلیون تن گندم در سال جاری افزودند: اگر از تولیدکنندگان دیگر اقلام کشاورزی و تولیدکنندگان صنعتی- معدنی و خدماتی هم حمایت شود، قادرند نیازهای کشور را تا حد فراوانی تأمین کنند.

رهبر انقلاب در تذکر بعدی با اشاره به تکالیف دولت در برنامه هفتم، از دولت خواستند در همه کارها و تصمیم‌های اقتصادی چند نقطه مهم و قابل سنجش مانند عدالت، کاهش فاصله طبقاتی، ثبات بازار، کاهش تورم، ثبات نرخ ارز و رشد تولید را مراقبت و رعایت کند و تصمیم‌های اقتصادی با توجه به تأثیر آنها بر روی این شاخص‌ها گرفته شود.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مساله معیشت مردم را مساله‌ای بسیار مهم برشمردند و افزودند: مشکلات معیشتی مانند گرانی مسکن و اجاره‌خانه باعث می‌شود همه کارهای خوب و پر زحمت دولت تحت‌الشعاع قرار گرفته و از چشم‌ها دور بماند.

ایشان هدف اصلی از تحریم‌ها را معیشت مردم و گروگان گرفتن آن دانستند و گفتند: در زمینه رفع تحریم‌ها کارها و مذاکراتی در حال انجام است که در جای خود درست و محفوظ است اما به موازات آن باید خط خنثی کردن تحریم‌ها دنبال شود که مهم‌ترین شاخص آن، کاهش تورم است.

*****

با این بیانات روشنگر، محکم، دلسوزانه، بسیار عالمانه و راهگشا و پدرانه رهبری به یقین وظیفه رسانه ها و روابط عمومی ها بسیار سنگین تر شده است و باید قدرت درک و اجرای آن را داشته و همه موارد را با جان و دل عملیاتی سازند.

روابط عمومی ها سراسر کشور به جای اخبار تشریفاتی، دید و بازدیدها، آمار سازی های واهی و ضد اعتماد عمومی، شعارها و پیام ها و بیانیه ها و انتشار اخبار و گزارش های دستوری برخی مدیران که متاسفانه تعداد زیادی از رسانه ها و پرتال روابط عمومی همه موارد را برای هدف خاصی از جمله تملق و درآمد زایی ناصواب منتشر می کنند – باید همت و تلاش و انرژی خود را با چشمانی باز و در راستای منافع ملت صرف بیان علمی و دقیق دستاوردهای مهم نظام در هر منطقه ای کنند.

در این مسیر حتی روستاها نیز نباید از نظر دور نگه داشته شوند و دهیاران و بخشداران وارد عرصه اطلاع رسانی اصولی و دقیق شده و از برنامه های توسعه ای، سرمایه گذاری ها و پیشرفت محله ها و بخش ها “به وسیله رسانه ها” به مردم اعلام دارند و در این انتشار عملکرد و دستاوردها مردم را به مشارکت دعوت کنند. (مردم را به مشارکت در امور دعوت کنید تا احساس مالکیت بر سرزمین و ادامه حیات داشته باشند).

همه ما از سرزمین عزیز ایرانیم و وطن دوستی و حفظ منافع ملی، بر خورد و افشای هر گونه نارسایی و یا تخلفات مورد توجه باشد و بیش از آن به دستاوردها متمرکز شویم و بر روی این دستاوردهای دولتی و نظام، محتواهای مناسب تولید و منتشر کنیم.

مدیران متوجه باشند، تهیه و تولید محتواها، گزارش ها و یادداشت ها و بیان دستاوردها به زبان علمی بسیار ارزشمند است و باید ارزش گذاری و تولید کنندگان را مورد توجه قرار دهند و آگاه باشند که از مسیر این گونه اطلاع رسانی دقیق است که امکان بازتاب دستاوردهای کشور ممکن می شود.

هرگاه مدیران اجرایی، مجلس و قضایی به این مهم نرسند و قدر قلم و اندیشه نویسندگان و تولید کنندگان را ندانند، افراد اهل قلم و اندیشه و صاحبان ایده به یقین صحنه را ترک می کنند، افراد غیر حرفه ای وارد صحنه شده که هزاران افسوس در موارد بسیاری  چنین بوده است.!

واقعیتی انکار ناپذیر، اغلب روابط عمومی ها در تهران و استان ها باید بازسازی کامل شوند

باورش بسیار سخت و تاسف بار است که در سرزمین گهر بار و پر از ثروت و توانایی ایران زمین با وجود همه نارسایی ها، مشکلات، تحریم ها، محرومیت ها، رانت خواری ها و ضعف ها در بعضی بخش ها، بیان صحیح و گسترده خدمات قابل توجه نظام و دولت مغفول مانده و این درد کهنه به مرحله ای رسیده که رهبر معظم انقلاب مشروح به این مهم اشاره صریح و به حق تاکید موکد داشتند.

نظر به اینکه روابط عمومی ها قلب ارتباط میان سازمان و افکار عمومی هستند و از مسیر رسانه ها با مردم ارتباط برقرار می کنند، بسیار ضروری است برای روابط عمومی های کشور یک برنامه مدون اتخاذ و این حوزه ها به درستی احیا و بازسازی شوند.

مگر می شود که یک اداره کل و یک بانک و شهر و شهرک صنعتی و یک منطقه آزاد و نهاد و ارگان انقلابی بدون روابط عمومی با روابط عمومی بسیار ناکارآمد مواجه باشد و انتظار بیان دستاورد آن مجموعه را هم داشته باشیم؟

اطلاع رسانی علمی و اصولی دشوار است؟

تکرار این مساله لازم است که عامل اصلی ناتوانی و نارسایی ها و به زبان ساده تر بی مسئولیتی ها و بی تفاوتی ها در مراحل یک و دو و سه “مربوط به مدیران کشور به خصوص در پایتخت و در بخش مدیران عالی استان ها است و متاسفانه درصد قابل توجهی از مدیران اجرایی و به تبعیت از آنها مدیران روابط عمومی ها آشنایی درستی از اثار اطلاع رسانی و گزارش دهی دقیق و منظم به افکار عمومی را ندارند.

گرچه اغلب مدیران کشوری و استانی از اهمیت و جایگاه اطلاع رسانی، بیان دستاوردها، پیشرفت های کشور، ضرورت گزارش دادن به افکار عمومی زمانی که از اهمیت مساله توضیح داده می شود، حداقل در ظاهر آگاهند ولی خلاف تایید هایی که دارند و گاهی قول و تعهداتی که می دهند اراده ای برای اصلاح این شرایط نداشته و یا به آن باوری ندارند.

طی چند ماه اخیر نویسنده با چند مدیرکل و مدیران سازمان ها دولتی در تهران ویکی از استان ها در این راستا گفت و گوهایی داشته و همه آنها بدون استثناء به اهمیت آگاهی دادن به افکار عمومی در کلام تاکید دارند اما در مقام عمل حتی حاضر نبوده و نیستند و به اصطلاح دستی به سر و گوش روابط عمومی سازمان و دستگاه تحت مدیریت خودشان بکشند.

مساله روابط عمومی ها در جامعه ما مصداق این بیت شعر است که:

” شیر بی یال و دم اشکم که دید                                    این چنین شیری خدا کی آفرید؟

به عنوان فردی که در طول سالهای خدمت در رسانه های رسمی و معتبر کشور و در حوزه ریاست دستگاه قضایی، رسانه ملی، چندین خبرگزاری و روزنامه معتبر خدمت کرده و بارها درباره ( نظارت دقیق بر امور جامعه، گزارش دهی شفاف و مستمر به مردم که صاحبان اصلی انقلابند، رصد ماهانه و سالانه ثروت و املاک مدیران در همه سطوح) در یادداشت ها، تحلیل ها و گزارش ها تاکید دارد، در این مسیر با دقت نظر در امور روابط عمومی های کشوری و استانی به جرائت می توان اعلام کرد، در امر اطلاع رسانی و شفافیت ها و بیان دستاوردهای نظام به کارآمدی و تربیت نیروهای حرفه ای  نیاز داریم.

بسیاری از مقام های کشوری و استانها تصور می کنند اگر به عنوان مثال دو دقیقه در اخبار شبانگاهی یک شبکه تلویزیونی و یا شبکه استانی در طی هفته و طول ماه  ظاهر شوند و یا اخبار مربوط به نشست های را منعکس کنند به بیان دستاوردهای نظام  و دولت عمل کرده است.

آنها  توجه ندارند که جهان امروز، جهان پیشرفت فن آوری ها نوین است و بیشتر جمعیت هر جامعه در همین فضاهای مجازی و فن آوریها با اخبار و اطلاعات  “به شکل خبر، فیلم، ویدیو، پادکست، موشن، نقد و تحلیل، گزارش و مصاحبه های فراوان”، مرتبط هستند و به موازات حضور در صدا و سیما، به صورت روزانه و هفتگی فعالیت ها مهم و تاثیر گذاری و امید بخش را از طریق ابزار نوین به آگاهی جامعه برسانند و مدیران و کارکنان روابط عمومی برای تحقق این مقوله فوق العاده مهم ایفاگر نقش اصلی هستند مشروط بر آنکه خود، حرفه ای و متبحر بوده و با کاربرد ابزار فن آوری و تنوع آنها آگاه داشته باشند و برای بیان دستاوردها علم و انرژی لازم را اعمال کنند.

بررسی های منظم در سال های گذشته حاکی است، اغلب روابط عمومی ها در سراسر کشور “بالاتر از ۹۰ درصد به گمان نویسند” متاسفانه با نبود یا به شدت با کمبود نیروی کارآمد، نداشتن امکانات و ابزار کار، نداشتن مدیری کارآشنا و حرفه ای، نبود ارتباط با رسانه ها، عدم اشنایی با استفاده از کاربرد ابزار فن آوری ها، کارآمدی فردی و تعهد لازم و روز آمد شدن مواجه هستند و باز هم متاسفانه ثبات همین شرایط را به هرگونه تغییری ترجیح می دهند!

چنانچه شما، اهل رسانه و اطلاع رسانی و حرفه ای باشید، تایید خواهید کرد، این شرایط برای اطلاع رسانی و بیان دستاوردها و محقق ساختن جهاد تبیین الزامی است و براساس مشاهدات فردی و بررسی یک سال اخیر پرتال های وزارتخانه ها، سازمان ها و شرکتها در تهران هم چنین استانداری ها، اداره های کل، نهادها و ارگانهای دولتی و خصولتی، شرایط در سایر استان ها کم و بیش بر همین منوال است!

مگر ممکن است، در طول یک هفته چند خبر ازجلسات مکرر ماهانه اغلب دستوری و فرمایشی، دید و بازدیدها و نظایر آن را برای افکار عمومی منتشر کرد و انتظار داشت که جامعه به آگاهی برسد و به دولت و حکومت و آینده بیش از پیش امیدوار شوند – ضعف از روابط عمومی ها و رسانه ها است و بس!

در همین حال رسانه های بیگانه با فضا سازی ها و انتشار اخبار ناامید کننده و منفی و سیاه نمایی و توهین های شبانه روزی فعالیت دارند و بخش قابل توجهی از افکار عمومی داخل کشور را به خود جلب و جذب کرده اند.

بارها به مدیران این مجموعه ها در یکی از استان های شمالی کشور توصیه شد، فقط به چند تصویر کوتاه در صدا و سیما بسنده نکنند چرا که همه مردم جامعه که صدا و سیما را نمی بینند و اغلب به خصوص اقشار جوان در فضای مجازی حضور فعال دارند، اما اعتنا نمی شود!

به راستی نقش خبرگزاری ها و مطبوعات در این عرصه و رسالت مهم چیست. اینکه چند رسانه مشخص شبانه روز اخبار روزانه استان ها را به صورت فرمایشی منتشر و بقیه رسانه ها آن را کپی کنند، به رسالت مهم اطلاع رسانی و شفاف سازی عمل شده است؟ نقش اداره های کل ارشاد اسلامی به عنوان متولی این امر مهم چیست و چرا به وظایف محوله عمل نمی شود!؟

به یکی از ارگان های مهم بارها توصیه شد، در راستای جذب نیروهای حرفه ای خبری و گزارش نویسی و تحلیل محتوا، عکاس و فیلمبردار و تامین امکانات و ارتباط مستمر با رسانه ها و نشست های حرفه ای مستمر ماهانه و تشکیل یک باشگاه یا فعال کردن درست خانه های مطبوعات و اموری در همین راستا اقدام شود و پرتال خبری همین مجموعه و بسیاری از سازمان ها و نهادها که مربوط به عصر قاجار است متحول شود اما متاسفانه باز هم هیچ گوش شنوایی در سطح مدیر عالی و معاونان و حوزه فنی و به ویژه مدیر کل روابط عمومی وجود نداشت و کسی اهمیت نداد به ویژه آنکه مدیر کل روابط عمومی هیچ سابقه و دانشی در این عرصه ندارد!؟

حیرت انگیزتر اینکه تعداد قابل توجهی از مدیران سازمان ها و دستگاه های اجرایی، قضایی، فرهنگی، ورزشی، اجتماعی نسبت به هیچ طرح و ایده نوین واکنش مثبتی نشان نمی دهند و اهمیت هم نمی دهند و گویی متاسفانه در خصوص اطلاع رسانی علمی و کارآمد مسخ شده باشند!

مگر ممکن است، سازمانی هایی کوچک و بزرگ در مرکز کشور و در استان ها و شهرستان ها در این سطح و اندازه در اطلاع رسانی و بیان دستاوردهای نظام و دولت ضعیف باشند و از سوی مدیران کشور و بخش های رسانه ای ایده و طرحی نو ارایه نشود و همچنان کارهای ۵۰ سال پیش در این صحنه تکرار شود.

جالب آنکه مدیران همین مجموعه ها نیز در دیدار با مدیر عامل سازمان صدا و سیما اعلام می کند، شایسته است کارهای دولت را بیشتر و گسترده تر بیان کنید اما نمی گویند صدا و سیما چگونه می تواند وقتی از سوی آن سازمان اجرایی، حوزه مجلس یا دستگاه قضایی خبری، تحلیلی، گزارشی، محتوایی منتشر نمی شود یا نداشتن بودجه و امکانات را بهانه می کنند قادر به اطلاع رسانی، بیان دستاوردها و و در راستای امید آفرینی عمل کند.؟!

متاسفانه هزاران بار تاسف بار تر اینکه، بسیاری از مجموعه های رسانه ای، انجمن ها، صنف ها، حتی سازمان های خبری دولتی و خصوصی و همه عوامل دست اندر کار سعی دارند برای جمع و جور کردن کارنامه عملکردی و گزارشی سازمانی فاقد اعتبار و جاذبه به تهران هر سال چند جشنواره و دوره آموزشی سطحی به صورت سخنرانی یک یا  دو ساعته، غیر کاربردی و غیر مفهومی که در آن بحث های نظری با ایده هایی اغلب غربی به خصوص آمریکایی، انگلیسی و فرانسوی با واژه های فراوان بیگانه و متاسفانه اغلب برای فخر فروشی برگزار کنند و به همین مقدار دلخوش باشند.

شکی نیست که برگزاری جشنواره های کیفی راه گشا بوده و کاربردی کردن و پیگیری خروجی این جشنواره ها و برگزاری دوره های آموزشی موثر و کاربردی به جا و شایسته است به شرط آنکه برگزارکنندگان چنین خواست و توانایی را داشته و خود به آن عامل  باشند.

ادعا نمی کنیم، دولت کنونی مشکلات انبوه برجای مانده از دولت های پیشین را به طور کامل مرتفع ساخته اما این موضوع برای همه آشکار است که این دولت انقلابی بخشی از آن مشکلات به ویژه پدید آمده از دوران دولت تدبیر! را به درستی مدیریت و حل کرده است.

در مدت دو سال و چند ماه گذشته احیای بیش از چهار هزار واحد تولیدی تعطیل شده، نیمه راکد و راکد، بازپرداخت انبوه بدهی های دولت یازده و دوازده، فراهم کردن زمینه های لازم برای رشد اقتصادی، تعامل با جهان خارج به خصوص با کشورهای همسایه، رشد تولیدات در بخش های صنعتی و کشاورزی و خدمات، رشد فوق العاده دانش بنیان ها، فعالیت های عظیم در حوزه های هسته ای، هوا فضا، پرتاب ماهواره ها، بخش های دفاعی، گسترش قابل توجه زیر ساخت ها در سراسر کشور از جمله در روستاها، تحولات بزرگ در حوزه دارو و درمان، صنعت و صدها زمینه دیگر، بخشی از این خدمات و دستاوردها به شمار می رود.

آیا سزاوار است که رسانه ها با هر نوع تفکر و گرایشی برای سهم خواهی یا کج اندیشی ناشی از دریافت شایعات و اطلاعات نادرست بعضا ساخته ذهن خودشان از درون یا اغلب خارج از کشور و بازنشر آنها فقط به نقاط منفی و انجام نشده توجه کنند و همنوا با تعدادی از چهره های خبری و دانشگاهی نوکر صفت حاضر درشبکه های ماهواره ای برای رسانه های بیگانه آتش تهیه فراهم کرده و آنها را تغذیه کنند!؟

رسانه های ایران براساس شرافت و حیثیت و نگاه حرفه ای باید در خط مقابله با رسانه های معاند مشهور آمریکایی و اروپایی و فارسی زبان ها به جای پراکندن بذر ناامیدی، منفی بافی ها، اخبار مایوس کننده در فضایی که گرانی و تورم و بیکاری جامعه را دچار فشار و استرس کرده و به خاطر تحریم ها و برخی بی مدیریتی ها آب به آسیاب شان نریزند.

نقش صدا و سیما در این راستا چیست؟

بدون تعصب باید اذعان کرد، صدا و سیما نقش بزرگی در اطلاع رسانی کشور به خصوص در مناطق روستایی بیش از شهرها ایفا می کند و این اطلاع رسانی و بیان دستاوردها زمانی حرفه ای و علمی می شود که این سازمان بتواند از همه ی دیدگاههای مثبت و خیراندیش حتی اگر نقدی بر عملکرد مدیران و مسئولان در تهران و استان ها دارند، بهره بگیرد.

خبرهای بسته بندی شده فرمایشی، دستوری، روزمره و اخباری که در زندگی روزمره مردم نقش چندانی ندارند، به یقین نباید هدف این سازمان عریض و طویل با بودجه های کلان باشد.

صدا و سیما باید پس از گذشت ۴۴ سال از پیروزی انقلاب اسلامی یک پوست اندازی جدی را در دستورکارش قرار دهد به این معنا که با بهره مندی از نیروهای تحصلکرده و کارآمد جوان متعهد همچون دیگر رسانه های معتبر خارجی اخبار و گزارش ها و مستند های تحلیلی و محتوایی را مورد توجه قرار داده و در هر بخش از این نوع اطلاع رسانی از دیدگاه های صاحب نظران، کارشناسان، اهل فن و عالمان به درستی استفاده کند.

از سویی، آنچه صدا و سیما باید انجام دهد و در این ارتباط جدیت فراوانی کند، ساختن فیلم ها و سریال های امید بخش به جای صرفا سریالها ی سرگرم کننده و با نگاه خنداندن مخاطبان، توجه به اطلاع رسانی دقیق تر و حرفه ای تر، ارتقاء سطح فرهنگی عمومی با حضور کارشناس های دانشگاهی و رسانه ای و چهره های شاخص جامعه در برنامه های گوناگون اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ورزشی و مناسبات بین المللی است که هر سه بخش با نارساسی ها و کمبودهای شدید مواجه است.

در این شرایط خاص در انتخاب چهره ها هم باید با دست باز اقدام شود، چرا که این سازمان بنا ندارد این چهره ها و کارشناس ها را در درون مجموعه خود استخدام کند و سخت گیری هایی در این مقوله توجیه چندانی ندارد، بلکه فقط باید در قبال پرسش هایی مرتبط پاسخ های مناسب دریافت و آن را پخش کند.

اگر قرار باشد صدا و سیمای ما از بین یک هزار چهره ی دانشگاهی، رسانه ای و هنری به فرض ۱۰ نفر را در تهران یا هر یک از استان ها هدف قرار دهد، تردیدی نیست که در این مسیر هرگز موفق نخواهد بود و افکار عمومی به برنامه ها اقبال نشان نمی دهند، ضمن آنکه آمارهای درصد بینندگان هم باید واقعی و از طریق یک مجموعه در بیرون این سازمان رصد و اعلام شود. به قول حاج آقا قرائتی مهم این است که فرد چه سخنی می گوید و اگر این سخن موجب افزایش امید در جامعه و اصلاح امور و برطرف کردن ناپاکی ها باشد باید اجازه گفتن و مجوز پخش داشته باشد.

وقتی در تهران و استان ها هر روز مانند دیگر رسانه های جهانی و حتی فارسی زبان ها در هر زمینه ای از کارشناس های مرتبط استفاده شود، سطح آگاهی افکار عمومی ارتقاء یافته، دستاوردهای بیان و در واقع بخشی از جهاد تبیین به درستی صورت می گیرد و جامعه با راهنمایی ها شایسته به سمت و جهت خوبی ها و آگاهی سوق پیدا می کند.

نقش دانشگاه ها در اطلاع رسانی و روشنگری افکار عمومی:

تاسف بارتر در جامعه ما این است که در دانشگاه های کشور میزان اطلاع رسانی بسیار ضعیف و سطحی و دچار روزمرگی هستند و بخش های دانشگاهی و در صدر آنها وزارت علوم با یک انقلاب در عرصه اطلاع رسانی، می تواند این ضعف بزرگ را پوشش داده و تقویت کند.

نگاهی به پرتال های دانشگاه های بخش دولتی و خصوصی در کشور و استان ها گواه این ادعا است که آنها بیشتر اخبار تشریفاتی، بازدیدها، شرکت در مراسم ها و جلسات قانونی و موظفی آن هم بدون ارایه اطلاعات درست و کامل توجه دارند که به واقع هیچ چیزی دستگیر افکارعمومی نمی شود (بیان دستاوردها و جهاد تبیین صورت نمی گیرد).

به عنوان مثال در شمال ایران که دانشگاه های بزرگ و معتبر باید در موضوع اشتغال، محیط زیست، تالاب ها، دانش بنیان ها، ارتباط با صنایع و دستاوردها در این عرصه، سرمایه گذاری، پیشرفت های علمی و کاربردی در بخش غذایی، خدماتی، دفاعی، فرهنگی، بهداشت و درمان و سلامت مردم، تغذیه سالم و مقابله با انواع بیماری ها و …حضور در فعالیت های اجتماعی، ارتباط بین سنت و فرهنگ و فن آوری تلاش و اطلاع رسانی کنند، کمتر در این بخش های با مردم ارتباط دارند.

از سوی برخی دانشگاههای بزرگ شاید در روز یک یا دو خبر و در هفته چند خبر تشریفاتی و موظفی را بازتاب می دهند که هرگز این گونه اخبار نخ نما برای رسانه ها قابل بازنشر نیست و اگر رسانه ای بازنشر کند، رسانه نیست و افکار عمومی به این گونه خبرها اعتنایی ندارند..!

به عبارتی می توان این گونه بیان کرد، متاسفانه معلوم هم نیست بخش های علمی، دانش بنیان ها، دانشگاههای معتبر، بخش صنعت و شهرها و شهرکهای صنعتی و همه با هم  سکوت و عدم بیان دستاوردهای را ترجیح می دهند – به راستی چرا؟!

به اظهار یکی از کارشناس های رسانه، گویا با اجرای این سیاست ها هم خودشان راحت تر هستند و عواقب و تبعات بعد از انتشار اخبار حرفه ای و موثر برای افکار عمومی را ندارند و از سوی دیگر مدیران اداره های دولتی، نهادها، روسای دانشگاه ها و بخش صنعت و … انتظاری ندارند و در حقیقت موافق این سیر حرکتی و سکوت هستند.

دو تن از مدیران در یک استان می گفتند: واقعا شما خبرنگارها چرا این قدر به دنبال چالش و مطالبه گری و فضا سازی هستید، بگذارید ما کارمان را بکنیم و مردم هم  به یک طریقی متوجه کارها و تلاش ها می شوند.!!

به راستی این گونه است – نظر شما چیست؟

بازنشر مطلب فوق بدون ذکر منبع مانعی ندارد.

مجید محمدپور- نویسنده، کارشناس ارشد رسانه و استاد علوم ارتباطات

Share on facebook
Share on twitter
Share on telegram
Share on whatsapp
Share on print

لینک کوتاه خبر:

https://soumanews.ir/?p=16237

اخبار مرتبط:

نظر خود را وارد کنید

آدرس ایمیل شما در دسترس عموم قرار نمیگیرد.

  • پربازدیدترین ها
  • داغ ترین ها

پربحث ترین ها

تصویر روز:

پیشنهادی: